73092

  1. Όσο πιο τέλειες και καθαρές είναι οι δυνάμεις της ψυχής, τόσο πιο τέλεια και περιεκτικά λαμβάνουν αυτό που λαμβάνουν· και τόσο η απόλαυσή τους μεγαλώνει και γίνονται ένα με αυτό που λαμβάνουν, ώστε η υψηλότερη δύναμη της ψυχής[1], αυτή που είναι γυμνή από κάθε πράγμα και που δεν έχει καμία σχέση με αυτά- διαλαλά, ο νους- να παρουσιάζεται σαν τον Θεό τον ίδιο στην έκσταση και στην πληρότητα του Είναι Του (Das Buch der göttlichen Tröstung, J. Quint, 115)
  2. Ο Σολομών λέει ότι όλα τα ύδατα, δηλαδή όλα τα κτίσματα ρέουν και επιστρέφουν στην αρχική τους πηγή. Γι αυτό υπάρχει λόγος που λέω: η ομοιότητα και η πυρωμένη αγάπη[2] οδηγούν την ψυχή προς τα πάνω και την φέρουν στην αρχέγονη πηγή, το Ένα, που είναι ο Πατέρας όλων σε ουρανό και γη (Das Buch der göttlichen Tröstung, J. Quint, 116)
  3. O Θεός αγαπά αφ’ εαυτού και πράττει τα πάντα γι’ Αυτόν τον ίδιο[3], αυτό σημαίνει ότι αγαπά για την αγάπη και πράττει για τη δημιουργία. Διότι αναμφίβολα ποτέ δεν θα γεννούσε τον μοναδικό Υιό Του εάν το γεννήσαι δεν ήταν όμοιο με το γεννάν. Γι’ αυτό λένε οι Άγιοι ότι ο Υιός γεννήθηκε στην αιωνιότητα κατά τρόπο που χωρίς διακοπή γεννιέται ακόμη. Επίσης, ποτέ δεν θα είχε δημιουργήσει τον κόσμο, εάν το δημιουργήσαι δεν ήταν όμοιο με το δημιουργείν. Γι’ αυτό ο Θεός έχει δημιουργήσει τον κόσμο κατά τρόπο που χωρίς διακοπή να τον δημιουργεί ακόμη. Καθετί που ανήκει είτε στο παρελθόν είτε στο μέλλον είναι ξένο προς τον Θεό (Das Buch der göttlichen Tröstung, J. Quint, 125)
  4. Απομένει ακόμη η έβδομη παρηγορία, η οποία συνοψίζεται στη φράση «ο Θεός είναι μαζί με εμάς στον πόνο και συμπάσχει μαζί μας». Αυτή η σκέψη μπορεί να γίνει για μας μία αληθινή παρηγορία: ιδιότητα του Θεού είναι να είναι καθαρή Μονάδα χωρίς προσθήκη ποιότητας ή χωρίς καμία διάκριση, ακόμη και στην σκέψη. Διότι το καθετί που είναι σ’ Αυτόν είναι το ίδιο Θεός. Εάν έτσι είναι τα πράγματα, λέω πως ό,τι πάσχει ο δίκαιος άνθρωπος, το πάσχει εν Θεώ και ο Θεός είναι μαζί του, πάσχοντας μέσα στο πάθος[4] (Das Buch der göttlichen Tröstung, J. Quint, 133)
  5.  Κάθε μεσιτεία είναι ξένη προς τον Θεό. Ο Θεός λέει: «εγώ…ο πρώτος και ο έσχατος». Καμία διάκριση δεν υπάρχει ούτε στη φύση του Θεού ούτε στα θεία πρόσωπα σύμφωνα με την ενότητα της φύσης τους[5]. Η θεία φύση είναι Ένα και κάθε πρόσωπο είναι το ίδιο Ένα, αυτό το Ένα της κοινής τους φύσης. Η διαφορά ανάμεσα στο Είναι και στην Ουσία απορροφάται στο Ένα και γίνεται Ένα…Στη διάκριση δεν βρίσκει κανείς ούτε το Ένα ούτε το Είναι, ούτε τον Θεό ούτε ανάπαυση, ούτε μακαριότητα ούτε επιτυχία (Von edlen Menschen, J. Quint, 145)
  6. Θέλω να μιλήσω και για μία ακόμη άποψη περί του ευγενούς ανθρώπου. Λέω: εάν ο άνθρωπος, η ψυχή, το πνεύμα, θεάται τον Θεό, γνωρίζει και αυτοκατανοείται ως τέτοιο. Με άλλα λόγια: γνωρίζει ότι θεάται και κατανοεί τον Θεό. Υπάρχουν ευγενείς άνθρωποι- και αυτό φαίνεται απόλυτα πιστευτό- για τους οποίους ο ανθός και ο πυρήνας της μακαριότητας έγκειται σ’ αυτήν την επίγνωση, κατά την οποία το πνεύμα γνωρίζει ότι γνωρίζει τον Θεό[6] (Von edlen Menschen, J. Quint, 146)
  7. Θέλω τα μάτια μου να κλείσω/ ώστε να μην μπορώ να δω/την ζωή που με κάνει να υποφέρω/και που (ίσως) με χωρίζει από τον Θεό (Les paroles des onze vierges 11, W. Wackernagel, 29)
  8. Από τα δύο ένα ποτάμι/της αγάπης αρδεύεται/από τα δύο ένας δεσμός/και στα δύο κοινός/ρέει το πολύ γλυκό Πνεύμα/τόσο όμοιο σ’ Αυτόν/ που δεν μπορεί να χωριστεί/Τα Τρία γίνονται Ένα/Δεν το γνωρίζεις; ‘Όχι/Αυτό γνωρίζει τον εαυτό του καλύτερα απ’ όλα (Un cantique de la Trinité, II, W. Wackernagel, 53)
  9. Ω ψυχή μου/βγες για να μπει ο Θεός!/βύθισε όλο μου το είναι/μέσα στο θείο τίποτα/βούλιαξε σ’ αυτό το άβυθο ποτάμι!/Εάν Σε αφήσω/Έρχεσαι σε μένα/Εάν χαθώ/τότε σε βρίσκω/Ω υπερούσιο Αγαθό! (Un cantique de la Trinité, II, W. Wackernagel, 59)
  10. Κοιτάξτε, θέλετε να μ’ ακούσετε να μιώ για το αγαθό/Για την υψηλή φύση των Τριών μέσα στην Ενότητα/Όμως πρέπει να γνωρίζετε τι είναι ο Θεός και τι η θεότητα[7]: Υπάρχει μία διαφορά εδώ/που κατανοεί η ψυχή μου/Τα πρόσωπα είναι Θεός στην προσωπικότητά τους/και Θεότητα κατά την φύση της ενότητάς τους/στη γυμνότητα της υψηλής ενότητας/που ακτινοβολεί στο Είναι τους χωρίς καμία διάκριση (Von dem Überschall 2-3, W. Wackernagel, 69)
  11. Μέσα στην επίγνωση το πνεύμα/ είναι υπεράνω του εαυτού του/Η τριαδική ενότητα το ελκύει/Εκεί πεθαίνει το πνεύμα αφανισμένο/στο θαύμα της θεότητας/διότι στην ενότητα δεν υπάρχει διαφορά (Von dem Überschall 2-3, W. Wackernagel, 73)
  12. Για μένα έχουν σκορπισθεί/ο χρόνος και η αιωνιότητα/διότι βρίσκομαι ολοκληρωτικά/ μέσα στην ενότητα (Dans la Sainte Trinité, W. Wackernagel, 99)

[1] Η υψηλότερη δύναμη της ψυχής είναι ο νους, ενώ οι κατώτερες δυνάμεις αυτής αντιστοιχούν προς τις αισθήσεις που είναι στενά συνδεδεμένες με το σώμα. Σε μερικά έργα του ο Eckhart ταυτίζει τον νου με το βάθος της ψυχής, ενώ σε άλλα διαχωρίζει αυτόν από την ψυχή. Ούτως ή άλλως, ο νους, ανώτερος από τη βούληση, στρέφεται και ησυχάζει μόνο στο Άγιο Πνεύμα. Για να το καταφέρει αυτό πρέπει να αποδεσμευτεί από κάθε αναπαραστατική έννοια και ακόμη ν’ αρνηθεί τη διάκριση του χώρου, την ομοιότητα με καθετί και ν’ αποδεχθεί την καθαρότητα, την απάθεια και το γεγονός ότι είναι εικόνα. Ο ενεργών νους του Αριστοτέλη, δια του abditum mentis του Αυγουστίνου, εισάγεται στην προβληματική κυρίως από τον Thierry de Freiberg και μεταβιβάζεται στους Berthold de Moosburg (1320-1361), Eckhart και Tauler. Ο νους είναι ο τόπος της ένωσης της ψυχής με τον Θεό.

[2] Η ομοιότητα (gleichnisse) και η πυρωμένη αγάπη (hitzige minne) υπηρετούν την περί θείων αποστολών σκέψη του Eckhart.

[3] Μπορεί να παραβάλλει κανείς το χωρίο αυτό με την γνωστή ερμηνευτική αρχή του Πέτρου Λομβαρδού (1095/1100-1161) Gott von Gott. Αυτή η αρχή υπογραμμίζει τη δυναμική της κίνησης προς τον Θεό: είναι κάτι στον Θεό, όχι προερχόμενο από μία αρχή ή κάποιο τέλος, αλλά σε διαρκή, ατελεύτητη κίνηση.

[4] Ο Βερνάρδος του Κλαιρβώ (1090-1153)  είχε ήδη εγκαινιάσει τον περίφημο «μυστικισμό του πάθους» (Passionsmystik). Η ζωή του Ιησού Χριστού είναι κάτι παραπάνω από πρότυπο και μοντέλο συμπεριφοράς. Είναι τρόπος μυστηριακής μεταβολής και ταύτισης ανθρώπου και Θεού.

[5] Αυτή η θέση του Eckhart καταδικάστηκε από την παπική βούλα In agro dominico. Η ενδοτριαδική διάκριση των προσώπων είναι διάκριση μέσα από την ενότητα (distinctio per indistinctionem). Ο Θεός είναι πνεύμα και ο Θεός είναι Ένα. Ο οντολογικός σολιψισμός του Θεού είναι αδιαχώριστος από τον αποφατισμό της Μονάδας. Η επίγνωση του Θεού συνίσταται ακριβώς στην επίγνωση ότι είναι καθαρή Μονάδα. Ο «ενδιάμεσος» εδώ, όπως και στον Διονύσιο Αρεοπαγίτη, είναι μόνο ο νους, η εικόνα του Θεού στην ψυχή του ανθρώπου. Η απόρριψη της μεσιτείας από τον Eckhart προετοιμάζει τον δρόμο για την αντικατάσταση της Εκκλησίας από την congregation sanctorum, τη συνάθροιση των πιστών της Λουθηρανικής θεολογίας.

[6] Ο Eckhart στο χωρίο αυτό φαίνεται να ασκεί κριτική στην visio reflexa= ήδη από το 1282-1284 ο Jean Quidort είχε εισαγάγει τη διάκριση της απλής και γυμνής θεωρίας και της αναστοχαστικής θεωρίας. Ο Eckhart παράγει την έννοια της ευτυχισμένης χριστιανικής διανόησης ως υπέρβαση της διανοητικής ευτυχίας των αβερροϊστών του Παρισιού (1300) και της αναστοχαστικής μακαριότητας των θεολόγων.

[7] Η βασική ιδέα για την κατανόηση της διδασκαλίας του Eckhart είναι η διάκριση την οποία εισάγει μεταξύ Θεότητας (Gottheit) και Θεού (Gott). Με τον όρο «θεότητα» εννοεί το σκοτεινό «βάθος» της θείας Ουσίας η οποία δεν έχει καμία ιδιότητα , είναι το Τίποτα. Με τον όρο «θεός» εννοεί τον προσωπικό, δημιουργό Θεό, όπως αποκαλύπτεται ενώ ενεργεί. Ο Θεός για τον Eckhart είναι πρωταρχικά Ουσία, ενώ τα πρόσωπα δεν είναι τίποτα άλλο παρά απορροές της. Ο χαρακτήρας του προσώπου ή η προσωπική συνείδηση συνιστούν ένα όριο ανάμεσα στην ουσία του ανθρώπου και τη θεϊκή Ουσία, και συνεπώς η απώλεια της προσωπικότητας οδηγεί στην πληρότητα της ζωής. Πέρα από τις όποιες ομοιότητες της αντίληψης αυτής με τον μυστικισμό του Μαχαγιάνα Βουδισμού, των Ουπανισάδων, του Σουφισμού και τις όποιες αναγωγές στον Νεοπλατωνισμό, μπορούμε να πούμε ότι στο πλαίσιο αυτό, ο μυστικός, χωρίς να αποδεσμεύεται από την ιστορική του θρησκεία, ανυψώνεται ατομικά υπεράνω αυτής, κινούμενος πάντοτε στο χείλος της αίρεσης. Η ταύτιση από τον Eckhart της Θεότητας με την Ουσία συνεχίζει την θεολογική πορεία της σκέψης του Θωμά του ΑΚΙΝΆΤΗ (1225-1274). Σύμφωνα με τον τελευταίο, στον Θεό συμπίπτουν Ουσία και Ύπαρξη, αφού τίποτα δεν υπάρχει στον Θεό εκτός από την Ουσία Του. Ο Θεός του Ακινάτη είναι η ίδια Αυτού η Ουσία, και συνεπώς πραγματική ύπαρξη σημαίνει διάσταση από το όντως είναι- η μετοχή στο Είναι σημαίνει μείωση της υπαρκτικής πληρότητας της κτίσης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s