51i3lSNLFoL._SY344_BO1,204,203,200_

Μεταμοντέρνο Ισλάμ, του Μανώλη Γ. Βαρδή

Τα νέα ηλεκτρονικά μέσα προσφέρουν λόγω του υβριδικού, ευέλικτου χαρακτήρα τους, δυνατότητες συμμετοχής στην πολυπληθή μουσουλμανική κοινότητα, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την πίστη από την δυνατότητα μονοπωλιακού ελέγχου. Αυτή η λειτουργία των ηλεκτρονικών μέσων έρχεται να καλύψει την παρακμή της δημόσιας σφαίρας της κλασικής δημοκρατικής θεωρίας, καθώς αυτή αντικαθίσταται από εναλλασσόμενες συναθροίσεις και ομαδοποιήσεις ανθρώπων. Σ’ αυτό το πλαίσιο οι αξίες που αποκτούν δημοσιότητα δεν είναι αυτές της κοινωνίας ως οργανικού όλου, αλλά των επιμέρους μορφωμάτων της. Τα ισλαμικά προγράμματα, λοιπόν, δεν κρίνονται εκ των πραγμάτων στην βάση των «αξιών» της φιλελεύθερης δυτικής κοινωνίας ή των απολυταρχικών καθεστώτων των αραβικών χωρών. Πολύ περισσότερο, συμφωνώντας με τον McLuhan, η κοινωνία «επαναφυλετικοποιείται» (retribalizing), καθώς οι ταυτότητες συγκροτούνται από τα μηνύματα των ΜΜΕ που προβάλλονται συστηματικά, σε μεγάλη έκταση και είναι κοινά σε όλους [34]. Κατά συνέπεια η «έντεχνη βία» των φονταμελιστών είναι ταυτόχρονα και μέσο πρόσβασης στην μαζική κοινωνία και ένα μήνυμα από μόνη της.

Η τάση για απόσυρση από τον δημόσιο βίο όπως συνδυάζεται με την αυξημένη προσήλωση στην «συναισθηματικότητα» είναι επιτεύγματα της μεταμοντέρνας κοινωνίας. Η προπαγάνδα στον ίδιο βαθμό όπως και η διαφήμιση χρησιμοποιούν τα γεγονότα, για να ασκήσει συναισθηματική πίεση. Η εποχή μας αγαπάει τα συναισθήματα, ακόμα και εάν αυτά λέγονται «σοκ και δέος». Επίτευγμα της μεταμοντέρνας κοινωνίας είναι και η πλήρης κατάρρευση της ενσωματικής λειτουργίας της θρησκείας. Θρησκείες υπάρχουν και στο όνομα τους, μάλιστα, διεξάγεται ο «ιερός πόλεμος» μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων. Όμως είναι θρησκείες ά- θρησκες. Η μαγική διαμεσολάβηση μεταξύ πομπού και δέκτη-σημείο παρακμής της θρησκείας- είναι κοινός τόπος τόσο για την τάδε ή δείνα χριστιανική ομολογία ή αίρεση όσο και για την επιτυχία των ισλαμικών κηρυγμάτων, σε πείσμα των παραδοσιακών μορφών μουσουλμανικής θρησκευτικότητας (απόρριψη του τζαμιού ως δημόσιας σφαίρας, προβολή «εικονικών» χαλιφάτων) [35].

Και με την βία τι γίνεται; Η μεταμοντέρνα βία δεν είναι θρησκευτική βία. Προηγείται αυτής η απόλυτη υποτίμηση των αντιπάλων και η «εξορία» της εχθρότητας από την σφαίρα του πραγματικού σ’ αυτήν του εικονικού. Όταν δεν γίνεται λόγος για συγκεκριμένο εχθρό, όταν γενικές κατηγορίες σκέψης στοχοθετούνται (αγγλο-σαξονικός, προτεσταντικός άξονας, ισλαμική τρομοκρατία) και όταν ο υψηλός πολιτισμικός λόγος της νεωτερικότητας καλύπτει τα αρχέγονα ένστικτα, τότε η καταστροφή είναι εντελώς αφηρημένη και απόλυτη [36].

Το κοινό των ισλαμικών κηρυγμάτων, είτε αυτό είναι οι κάτοικοι των αραβικών περιοχών είτε είναι οι κοινότητες στην Ευρώπη και Αμερική, κυριαρχείται από την «έκσταση της επικοινωνίας» [37]. Στην εποχή της εικόνας δεν υφίσταται καμία υπερβατική ή μεταφυσική αλληγορία, τα πάντα ξεδιπλώνονται στον σχεδιασμένο χωρόχρονο, ο οποίος εξαλείφει την απόσταση και ενοποιεί μοναξιές. Ριγμένοι σ’ αυτήν την επικοινωνία, όπως και οι σύγχρονοι τους δυτικοί, βιώνουν την «πληγή του πραγματικού», η εικονική πραγματικότητα οδηγεί σε μία αποπραγμάτωση, στην τρέλα αυτή που κάνει τον Bin Laden να ιδρύει «χαλιφάτα» και ν’ αντιμετωπίζει στρατιές σταυροφόρων [38].

Πέρα από τον «ευρωπαίο» άνθρωπο, θεατή των thriller της καθημερινότητας του, τα μηνύματα των ισλαμιστών καταναλώνονται από συγκεκριμένους ανθρώπους, από συγκεκριμένες ομάδες. Ο φονταμενταλισμός είναι προϊόν της διασποράς και της μετανάστευσης. Σ’ αυτό το πλαίσιο το ισλαμικό debate διαδραματίζεται εκτός του παραδοσιακού πλαισίου των διδασκάλων (ulema) και παίρνει την μορφή μίας «αντίστροφης» ενσωμάτωσης, μίας αντι-δυτικής δυτικοποίησης [39]. Πώς γίνεται αυτό το φαινομενικά παράδοξο; Όταν η πραγματικότητα της «δημιουργίας» υποκειμένων που να μετέχουν στην καθημερινή μοντερνιστική κουλτούρα εμφανίζεται σαν κάτι εμπειρικά παράλογο, τότε η βιαιότητα γίνεται η μοναδική μορφή έκφρασης ταυτότητας. Ο μουσουλμάνος της Ευρώπης δυσκολεύεται περισσότερο από τον αδελφό του της Αιγύπτου, για παράδειγμα, στην πρόσληψη του μεταμοντερνισμού και αυτός ο «αποκλεισμός» (που δεν είναι μόνο υλικός ή κοινωνικός, αλλά βαθύτατα πνευματικός) μεταστοιχειώνεται σε τιμωρητική αυτοκαταστροφή [40].

O μουσουλμάνος της Ευρώπης, μετανάστης δεύτερης ή τρίτης γενιάς, στρέφεται κυρίως ενάντια στο οικογενειακό background της παραδοσιακής οικογένειας του. Η απόρριψη του «πατέρα» είναι αστείρευτη πηγή άγχους για τις παραδοσιακές πατριαρχικές κουλτούρες, είναι αυτός ο «πατέρας» που οδήγησε τα «παιδιά» του στις μητροπόλεις της ασέβειας και της πορνείας, είναι αυτός που συμβιβάστηκε με την χρηματική «ειδωλολατρεία». Η θρησκεία του «πατέρα» συνδέεται με μία κουλτούρα, που δεν είναι αυτή των απογόνων του. Αυτοί οι νέοι πιστοί βασίζουν την θρησκευτικότητα τους στην προσωπική αυτοπραγμάτωση, στην έντονη εξατομίκευση και στην «θεαματική» ιεροπραξία. Κουλτούρα και θρησκεία είναι πλέον για όλους ενότητες ασυμβίβαστες. Οι μαρτυρίες για νέους και νέες ευρωπαϊκής, αμερικανικής ή αφρικανικής καταγωγής που μεταστρέφονται στον ακραίο ισλαμισμό και πολλοί απ’ αυτούς συμμετέχουν σε τρομοκρατικές πράξεις δεν επιβεβαιώνουν απλά και μόνο την λειτουργία της δικτυακής προπαγάνδας, αλλά σηματοδοτούν την απομάκρυνση του ισλαμικού φονταμενταλισμού από την όποια γεωγραφική ή πολιτισμική συνάφεια του [41]. Αντεστραμμένη δυτικοποίηση: μας έρχεται στον νου η αντίστοιχη εικόνα των γιαπωνέζων καμικάζι, οι οποίοι μεγαλωμένοι στο απόλυτο εκδυτικισμένο περιβάλλον της Ιαπωνίας των αρχών του 20ου αιώνα και γαλουχημένοι με ευρωπαϊκή φιλοσοφία, σπεύδουν προς την αυτοκτονική θυσία, χτυπώντας τον δυτικό πολιτισμό που τους ανέθρεψε και τους «εισήγαγε» στην πορνική αθεΐα της απρόσωπης μοντερνιστικής κουλτούρας [42].

Η εσωτερίκευση των ωμών αξιών του αχαλίνωτου καπιταλισμού μπορεί να γίνει είτε άμεσα και θετικά μέσα από την μετατροπή της θρησκείας σε soft καταναλωτικό προϊον είτε καταστροφικά και αρνητικά μέσα από βιαιότητες και αυτοκτονίες. Ο χώρος των άθλιων προαστίων των ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων ή-προσθέτω εγώ-των μίζερων παλαιστινιακών στρατοπέδων δεν είναι μόνο ο χώρος της κοινής κοινωνικότητας, αλλά και ο χώρος όπου μπορούν να επιδοθούν ακόμα και σε βανδαλισμούς, διαμεσολαβούμενους από τα ΜΜΕ [43]. Όταν η κουλτούρα παύει να υπάρχει και στην θέση της εμφανίζονται ισόκυρες και ισάξιες οι διάφορες κουλτούρες, τότε το υποκείμενο δεν απελευθερώνεται ούτε χειραφετείται, αντίθετα «χάνεται» στον χυλό της άμορφης σχετικότητας και αμύνεται, υιοθετώντας την βία.

Το πλακάτ στα χέρια του νεαρού μουσουλμάνου με το καλυμμένο πρόσωπο σε μία διαδήλωση ενάντια στη δημοσίευση των «βλάσφημων» σκίτσων του Μωάμεθ, τα λέει όλα: “Freedom go to Hell’. Το σημαινόμενο είναι συγκλονιστικό, αλλά ακόμη πιο συγκλονιστικό είναι το σημαίνον, η «μιντιακή» του αναπαραγωγή προκαλεί φόβο, άγχος ή κρυφή ικανοποίηση;

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s