Urfaskyline2

[The skyline of Şanlıurfa as viewed from the Castle which dominates the City Centre]

Οι συριακές αριστοτελικές μεταφράσεις αποτελούν πολύ ενδιαφέρον ιστορικό γεγονός. Τα ίδια αριστοτελικά κείμενα που μεταφράστηκαν στα συριακά μεταγλωττίστηκαν αργότερα στα αραβικά. Οι μεταφράσεις αυτές μας δείχνουν την πρώτη ύλη πάνω στην οποία θεμελιώθηκε και διαμορφώθηκε η μελέτη του Αριστοτέλη στην αραβική παράδοση.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των πηγών μας τον κύριο ρόλο για τη μεταβίβαση της ελληνικής πνευματικής κληρονομιάς στην αραβική παράδοση τον έπαιξαν οι νεστοριανοί χριστιανοί, αλλά δεν είναι μικρή και η συμβολή των μονοφυσιτών (ιακωβιτών) καθώς και των ορθοδόξων χριστιανών (μελχιτών).

Πράγματι, όταν η αραβική γλώσσα άρχισε να χρησιμοποιείται στον γραπτό λόγο από τους χριστιανούς της Ανατολής, εκείνοι που πρώτοι την καλλιέργησαν και ανέπτυξαν αραβική εκκλησιαστική φιλολογία ήταν οι ορθόδοξοι χριστιανοί, οι λεγόμενοι μελχίτες […] Στη νότια Παλαιστίνη τα κέντρα ήταν η μονή του Αγίου Σάββα και η μονή της Αγίας Αικατερίνης του όρους Σινά. Εδώ έγιναν πολλές μεταφράσεις από τα ελληνικά πρωτότυπα κείμενα. Στη μονή του Αγίου Σάββα εμόνασαν δύο μεγάλες μορφές των γραμμάτων· ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο οποίος παρέλαβε το αριστοτελικό Όργανο και χρησιμοποίησε την αριστοτελική λογική, καθώς και ο πνευματικός του τουλάχιστον μαθητής Θεόδωρος Αβουκαράς (Abu Qurra).

Οι νεστοριανοί εξάλλου της Συρίας είχαν ήδη από τον 4ο αιώνα υπό την επίδρασή τους το σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο της σχολής της Έδεσσας, στο οποίο είχαν εκπονηθεί μεταφράσεις πολλών ελληνικών έργων, και μάλιστα όχι μόνο της ελληνικής ιατρικής αλλά και της Λογικής του Αριστοτέλη. Τη σχολή της Έδεσσας την είχε ιδρύσει ο Εφραίμ ο Σύρος (305-373), αλλά νωρίς βρέθηκε κάτω από την επίδραση των νεστοριανών. Όταν το 489 ο αυτοκράτορας Ζήνων έκλεισε τη σχολή αυτή λόγω του νεστοριανισμού της, οι νεστοριανοί τη μετέφεραν στη Νίσιβη της Μεσοποταμίας, όπου από τον προηγούμενο αιώνα λειτουργούσε άλλο εκπαιδευτικό κέντρο, η ομώνυμη θεολογική σχολή, την οποία είχε ιδρύσει ο Ιάκωβος Νισίβεως (308-338).

Έτσι, οι νεστοριανοί φιλόσοφοι και θεολόγοι, οι οποίοι από το πρώτο μισό του 5ου αιώνα είχαν υιοθετήσει και ακολουθούσαν στην Αντιόχεια και την Έδεσσα την κανονική παράδοση της συνοπτικής αριστοτελικής συλλογής (του αριστοτελικού συλλάβου) του τύπου της νεοπλατωνικής σχολής της Αθήνας, βρήκαν καταφύγιο στη Μεσοποταμία και σε μερικά περσικά επιστημονικά κέντρα. Ένα από αυτά ήταν και η ιατρική ακαδημία της Jundeshapur, για την οποία έγινε λόγος παραπάνω. Κάτω από την επίδραση των νεστοριανών η σχολή αυτή έζησε την πρώτη μεγάλη άνθησή της κατά τη διάρκεια του 6ου αιώνα. Πολλοί λόγιοι και ιδίως ιατροί της υπηρέτησαν αργότερα στην αυλή των πρώτων Αββασιδών. Τον 6ο αιώνα συναντούμε στην Jundeshapur Έλληνες και Ινδούς δασκάλους, οι οποίοι μεταβιβάζουν εκεί την πνευματική κληρονομιά των χωρών τους και ανταλλάσσουν επιστημονικές γνώμες. Η επίδραση της σχολής αυτής στον αραβοϊσλαμικό πολιτιστικό κόσμο από τις αρχές του 8ου ως το πρώτο μισό του 11ου αιώνα είναι σημαντική.

Ο Meyendorf, ερευνώντας το έργο του Σύρου ιατρού και φιλοσόφου Ali b. Rabban at- Tahari, Firdaus al- Hikma (ο παράδεισος της σοφίας), έθιξε από τη μια μεριά το θέμα της περσικής επιρροής στην αραβική ιατρική, που κατά τη γνώμη του δεν ήταν σπουδαία, και από την άλλη τόνισε ιδιαίτερα ότι ολόκληρη η μέθοδος θεραπευτικής του βιβλίου αυτού, «χωρίς να μιλήσουμε για τα φιλοσοφικά του τμήματα, είναι ελληνική», και «πάρθηκε από συριακές μεταφράσεις». Ανάμεσα λοιπόν στους Έλληνες φιλοσόφους που παραθέτει ο Ali b. Rabban, την πιο σπουδαία θέση καταλαμβάνουν ο Αριστοτέλης και ο υπομνηματιστής του Αλέξανδρος από την Αφροδισιάδα.

Οι ιακωβίτες εξάλλου, δηλαδή οι μονοφυσίτες χριστιανοί, είχαν δύο σπουδαία εκπαιδευτικά κέντρα, ανάμεσα στα πολλά άλλα μικρότερης σημασίας: το μοναστήρι στα Resh’ aina (Θεοδοσιούπολιν) και το μοναστήρι στο Qenneshre (αραβ. Qinneshrin), τα οποία ήκμαζαν κατά τον 6ο αιώνα και ανέδειξαν άνδρες λογίους, όπως ο Σέργιος από τα Resh’ aina [Sergius of Reshaina (died 536) was a physician and priest during the 6th century. He is best known for translating medical works from Greek to Syriac, which were eventually translated to Arabic. Reshaina, where he lived, is located about midway between the then intellectual centres of Edessa and Nisibis, in northern Mesopotamia], ο Σεβήρος Sebokht [Scholar, astronomer, philosopher, mathematician, Bp. of Qenneshre (city south of Aleppo); or Bp. of the Monastery of Qenneshre on the east bank of the Euphrates] , που είναι και ο ιδρυτής της σχολής του Qenneshre, και ο Γεώργιος, ο «επίσκοπος των Αράβων».

Έτσι, οι μεταφράσεις ελληνικών έργων είχαν γίνει σταθερή παράδοση της συριακής εκκλησίας. Οι λόγοι που συνετέλεσαν στην έναρξη της αριστοτελικής μεταφραστικής κινήσεως στη Συρία, ήταν αρχικά θεολογικοί. Τον 5ο αιώνα συνεχιζόταν ακόμη η διαμάχη γύρω από το χριστολογικό πρόβλημα. Για τη διατύπωσή του χρησιμοποιούνται φιλοσοφικοί όροι και μάλιστα αριστοτελικοί. Και ενώ στην ορθόδοξη Εκκλησία ο Αριστοτέλης άρχισε να εισάγεται κυρίως από τον 6ο αιώνα και εξής, σε μερικούς αιρετικούς κύκλους της Ανατολής χρησιμοποιούνταν αφειδώς ήδη από τον 4ο αιώνα […]

Πηγή: Γρ. Ζιάκας, Τα ελληνικά γράμματα και ο Αριστοτέλης στην Αραβική Παράδοση, εκδόσεις Άγρα, 2007, 66-69.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s