Ο χορός της μάγισσας του μεσημεριού

αρχείο λήψης

Among the Slavonic peoples a mysterious figure can be found who reveals herself not at night but in broad daylight – at the very mid-point of noon itself. Known as Południca in Polish, Полудница(Poludnica) in Serbian, Polednice in Czech, Poludnica in Slovak, Полудница (Poludnitsa) in Bulgarian and Russian, Полудниця (Poludnytsya) in Ukrainian, she sometimes appears as a young woman in white, shimmering in the heat-haze on summer days, but also as a sinister old crone, like a farmer’s wife bent and gnarled from years of work in the fields, leaning with a stick and wearing a kerchief on her head. She had the power to afflict those who met her with sunstroke or even madness, but was also invoked by mothers to deter their children from running out in the midday sun or wandering into crops ripe for harvest and trampling them.

When Karel Jaromír Erben (1811-1870; portrait above from Wikimedia Commons)  was working with the Czech historian František Palacký, travelling through small Bohemian towns in search of historical archive material, he used his free time to collect folk-songs and stories which he later published in several collections, e.g. Prostonárodní české pisně a říkadla [National songs and riddles] (Prague, 1896-1897; British Library shelfmark 011586.m.17). Later, in 1853, he produced a collection of twelve original poems inspired by folk motifs under the title Kytice [A Bouquet], adding a thirteenth poem, ‘Lilie’, for the 1861 edition (BL shelfmark 1607/2791). One of the shortest of these, all the more dramatic for its compression and tension, is Polednice [The Noonday Witch], which Antonín Dvořák made the subject of a symphonic ballad in 1896.

Writing the music, Dvořák inserted quotations from the poem in the margins to help him evoke the mysterious atmosphere of the strange figure’s appearance in a Czech peasant home where the harassed mother threatens her child that the witch will come and take him if he does not stop grizzling – with terrible consequences. Although he did not set the text directly, its rhythms and intrinsic music are reproduced in his composition, and I hope that the following version, part of a complete translation of Kytice to be published soon by Jantar Publishing  preserves something of this and will chill our readers appropriately. Happy Hallowe’en!

Πηγή

Advertisements

Εθνική επέτειος και Γρηγόριος Ε΄

gregorios_e

Το Φεβρουάριο του 1871 ο μητροπολίτης Αθηνών Θεόφιλος και ο ίλαρχος ε.α. Γεώργιος Αγγελόπουλος, ανεψιός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’, κατέθεσαν αναφορά στην Ελληνική Βουλή με την οποία ζητούσαν τη μεταφορά των λειψάνων του νεκρού. Η πρόταση καταρχήν δεν συνδέθηκε με τον εορτασμό της πεντηκονταετηρίδας αλλά με την προοπτική της ολοκλήρωσης του μνημείου του Πατριάρχη που είχε χρηματοδοτήσει ο Γ. Αβέρωφ.Η πρόταση βρήκε εύφορο έδαφος. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίας της 15ης Μαρτίου, όταν ο Α. Πετιμεζάς, υπουργός των Εκκλησιαστικών και της Παιδείας, ζήτησε έγκριση για ποσό 20.000 δρχ. προκειμένου να υλοποιηθεί το σχέδιο της ανακομιδής, οριστικοποιήθηκε η ανακομιδή των οστών με τον εορτασμό της πεντηκονταετηρίδας. Μάλιστα η Βουλή ενέκρινε πρόταση του προέδρου της Κ. Λοβέρδου σύμφωνα με την οποία το κόστος της ανακομιδής δεν θα έπρεπε να βαρύνει το δημόσιο αλλά το «έθνος ολόκληρο» μέσα από εθνικό έρανο. Αποφασίστηκε επίσης ο εορτασμός της πεντηκονταετηρίδας να γίνει στις 10 Απριλίου, ημερομηνία απαγχονισμού του Πατριάρχη.

Ταυτόχρονα η ελληνική κυβέρνηση, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά Γεωργίου, ζήτησε άδεια από τη ρωσική κυβέρνηση για τη μεταφορά του σκηνώματος του Γρηγορίου στην Ελλάδα και την ταφή του στην Αθήνα. Το σώμα του Γρηγορίου, που ανασύρθηκε από τα νερά του Βοσπόρου λίγο μετά τη θανάτωση του τον Απρίλιο του 1821, είχε ταφεί στο γραικικό ναό της Αγίας Τριάδας της Οδησσού μετά την εκεί μεταφορά του από κεφαλλονίτικο πλοίο. Την αποστολή της ανακομιδής ανέλαβε επιτροπή κληρικών, η οποία επιβιβάστηκε στο ατμόπλοιο Βυζάντιον και μετέβη στην Οδησσό για να παραλάβει τα λείψανα του πατριάρχη και να τα μεταφέρει στην πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους.

Όμως, στην περίπτωση του εορτασμού της πεντηκονταετηρίδας η επίκληση, απλώς, ενός ηρωικού παρελθόντος δεν θεωρήθηκε επαρκής. Το παρελθόν αυτό θα ήταν σκόπιμο να καταστεί διαθέσιμο οπτικά και τα λείψανα του Γρηγορίου αποδείχτηκαν εξαιρετικά χρήσιμα, καθώς μπορούσαν να μεταφέρουν με ισχυρό τρόπο την εικόνα της θυσίας και της δικαίωσης ενισχύοντας το ηρωικό νόημα του παρελθόντος. Θα μπορούσε βέβαια να υποστηρίξει κανείς ότι η πρόταση της ανακομιδής των οστών δεν ήταν νέα. Από μια άποψη η μετακομιδή των οστών φαίνεται να αποτελεί το αποκορύφωμα της διαδικασίας αποκατάστασης του Πατριάρχη στο εθνικό πάνθεον που είχε ξεκινήσει με την πρόταση ανέγερσης μνημείου το 1862. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοβουλίας, η οποία τελικά ολοκληρώθηκε δέκα χρόνια αργότερα, είχε ήδη γίνει πρόταση για την ανακομιδή των οστών χωρίς όμως συνέχεια. Ωστόσο, η σύνδεση της ανακομιδής των οστών με τον εορτασμό της πεντηκονταετηρίδας της Επανάστασης προσέδιδε ισχυρότερο συμβολικό βάρος καθώς προσέφερε τη δυνατότητα μιας πολύπλευρης διαχείρισης του παρελθόντος
κατά την Επανάσταση, αλλά και του παρόντος και του μέλλοντος του ελληνικού κράτους. Η επιστροφή των λειψάνων στην «ελευθερωμένη πατρίδα» παρουσιάσθηκε ως ένα ταξίδι προς την ελευθερία του ίδιου του πατριάρχη που ήταν σε θέση, σα να ήταν ζωντανός, να μοιραστεί τη χαρά για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Η μετακομιδή των οστών και η ταφή του πατριάρχη στην Ελλάδα επισφράγιζε την αναγνώριση της θυσίας του και ταυτόχρονα βεβαίωνε ότι αυτή δεν υπήρξε μάταιη. Μέσα από τη τελετουργία της μετακομιδής των οστών η ιστορία του μαρτυρίου του πατριάρχη, η θανάτωση του στα χέρια των Οθωμανών, ο φημολογούμενος χλευασμός του σώματος του από μουσουλμάνους και εβραίους, η ανέλπιστη ανεύρεση του νεκρού σώματος, η μεταφορά του στην Οδησσό και η εκεί ταφή του, απέκτησαν νέο νόημα στο εθνικό αφήγημα επιτρέποντας την εδραίωση του πατριάρχη στον κατάλογο των εθνομαρτύρων.

Πηγή: X. Εξερτζόγλου, «Πολιτικές Τελετουργίες στη Νεώτερη Ελλάδα. Η μετακομιδή των οστών του Γρηγορίου Ε΄»

Μια κριτική στον Μαντοζιό

ce97-cebcceb1cebacf81cebfceb7cebcceb5cc81cf81ceb5cf85cf83ceb7_ceb5cebecf89

H αλήθεια είναι ότι ως γοητευμένος από τον Φουκώ, προσπαθούσα να βρω ψεγάδια στην κριτική που του ασκεί ο Ζαν-Μαρκ Μαντοζιό στο εικονιζόμενο βιβλίο. Άρα, ξεκίνησα με μία δυσπιστία στον συγγραφέα. Μέχρι τη σελίδα 100 (περίπου) διάβασα μία εκτενή και αναλυτική περιγραφή των «μεταλλαγών» (sic!) του Φουκώ από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, όπως και της επιθυμίας του να διαπλακεί με την εξουσία, την οποία κατηγορούσε. Δεν θα τα αμφισβητήσω, πρώτον διότι δεν γνωρίζω λεπτομέρειες, και, δεύτερον, διότι πιστεύω ότι βασικά αυτή είναι η φύση των διανοουμένων, οπότε γιατί να με παραξενεύει. Δεν είναι ο πρώτος ούτε ο τελευταίος.

Αμυδρές νύξεις, παρά ταύτα, για το μεταμοντερνισμό του Φουκώ. Σε αυτό βρήκα ενδιαφέρον. Θα γινόταν, λοιπόν, μία πιο φιλοσοφική-θεωρητική κριτική; Από τη σελίδα 100, αρχίζει η κατηγορία για τη στάση του Φουκώ στο θέμα της Ιρανικής επανάστασης και του Χομεϊνί. Σχεδόν κατηγορείται ο διανοούμενος ότι θεώρησε πως μία θρησκευτική παράδοση μπορεί να εμφυσήσει ένα πραγματικό ‘σθένος’ σ’ έναν ολόκληρο λαό. Ότι οι Ιρανοί ψάχνουν στο Ισλάμ μία αλλαγή στην υποκειμενικότητά τους. Ότι ξαναβρίσκει στους Ιρανούς μία ολοκληρωτική δέσμευση που απουσίασε από το Μάη του ’68: «Δεν είμαστε ριζοσπάστες επειδή φωνάξαμε κάποια συνθήματα. Η ριζοσπαστικότητα είναι σωματική, αφορά την ίδια μας την ύπαρξη» (Φουκώ, στη σ. 107).

Μάλιστα. Σε τί ακριβώς έγκειται η κριτική σε όλα αυτά; Στο ότι ένας δυτικός διανοούμενος ελκύεται από εκρήξεις επαναστατικού φονταμενταλισμού; Δε νομίζω ότι αυτό είναι κάτι πρωτότυπο. Ούτε ότι και εμείς που ασκούμε κριτική σε αυτό, δεν έχουμε κατά καιρούς συνεπαρθεί από τέτοια «εξωτικά» και «πρωτογονικά» ξεσπάσματα. Εκτός και αν αυτά της Κινέζικης Πολιτιστικής Επανάστασης ή των Ζαπατίστας, είναι άλλης τάξης…Στο ότι αυτή η γοητεία που έλκει τον Φουκώ στην Ιρανική επανάσταση, είναι κατά βάση μεταμοντερνισμός; Αυτό το περίμενα, αλλά ο Μαντοζιό δεν το λέει. Αρκείται στο «οξύμωρο», ένας διαπρύσιος κατήγορος της ολοκληρωτικής εξουσίας να θέλγεται από το ολοκληρωτικό Ισλάμ. Το βασικό, είναι αυτό που δεν λέει ο Μαντοζιό. Ότι, δηλαδή, το μεταμοντέρνο ενέχει τη γοητεία του ανορθολογικού, της στιγμής, του ξεσπάσματος της βίας, της θεατρικής της απεικόνισης- και δεν είναι απλά μία κληρονομιά της Γαλλικής σχολής της λογοτεχνικής βίας. Σε αυτό είναι συνεπής μεταμοντέρνος ο Φουκώ. Δεν είναι αντιφατικός.

Σε ένα άλλο επίπεδο, η Ιρανική επανάσταση ως μία «θεοκρατική» επανάσταση, προσέφερε στο Ιράν (και κατά Π. Κονδύλη) έναν τρόπο εισόδου στη νέα εποχή, που δεν θα μπορούσε φαίνεται να λάβει χώρα μέσω Σάχη. Πέρα από τα περί «θεοκρατικού» και μεταμοντερνιάς (που δεν καταλογίζεται για αυτό), η κριτική στον Φουκώ είναι μία κριτική ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δυτικού πολιτισμού: οι πολιτοφύλακες της επανάστασης που εκτελούν αντιφρονούντες! Και τί θέση παίρνει ο Φουκώ για όλα αυτά; Καμία, λοιπόν! Κάθε επανάσταση εκτελεί. Και κάθε επανάσταση είναι ένα άλμα στο κενό. Στην ανθρώπινη ιστορία. Ασκεί αρχικά γοητεία και μετά απογοήτευση. Είτε είναι κομμουνιστική είτε «θεοκρατική». Το ιρανικό «στίγμα» δεν είναι στίγμα, και δεν είναι αυτό που πρέπει να καταλογίζεται στον Φουκώ. Τουλάχιστον, με αυτόν τον τρόπο…

Ανολοκλήρωτο 1821 και μπερδέματα

seminariaKarampelias_UP

Mε αφορμή, εδώ.

Και βέβαια μην περιμένετε ότι το 2020-2021, με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων, θα «φωτιστούμε» ουσιαστικότερα. Διότι το πρόβλημα δεν είναι οι «μικρο-αναλύσεις» (του στυλ η στάση των Εβραίων της Τριπολιτσάς, λέω ως παράδειγμα). Η «μακρο-αφήγηση» είναι μπερδεμένη. Εάν κάποιος βλέπει εθνικά την Επανάσταση, τότε δεν μπορεί παρά να αποδεχθεί το (δυτικόπληκτο) τελικό κρατίδιο, διότι μπορεί να ζούσαν Έλληνες και στη Σμύρνη, αλλά δεν ήταν περισσότεροι από τις άλλες εθνότητες. Καλώς ή κακώς μέχρι τη Λαμία, σε πρώτη φάση, ξεκαθάρισαν τα θέματα των «συμβιώσεων», οπότε το κρατίδιο του 1830 είναι μία επιτυχία. Από εκεί και πέρα, ο μεγαλοϊδεατισμός είναι γοητευτικός και τόσο ρομαντικός, αλλά τελικά προάγει εκκαθαρίσεις πληθυσμών, που θα οδηγήσει σε ανάλογες των αντιπάλων, όταν αλλάξουν οι συνθήκες. Η περίπτωση της Σμύρνης είναι χαρακτηριστική. Υπό την άποψη της αναβίωσης της αυτοκρατορίας- πρωτεύουσα μας η Κωνσταντινούπολη- το 1821 κατέληξε σε αποτυχία αποτελέσματος. Δεν συγκρίνεται η Αθήνα με την Κωνσταντινούπολη, ούτε και ο «κακομοίρης» ο Όθωνας με τον Παλαιολόγο. Η αυτοκρατορία, βέβαια, προϋποθέτει «συμβιώσεις» και ετερόφυλων και ετεροδόξων. Εκτός, αν ισχυρισθεί κανείς ότι επιθυμεί μία Ελληνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία, οπότε θα βουλημηθεί και ο κάθε άλλος Βαλκάνιος να ζητά μία δική του Βυζαντινή Αυτοκρατορία, για να καταλήξεις στο σουρεάλ των Σκοπίων. Όσο και να ξενίζει πολλούς, το Σουλτανάτο ήταν μία ιστορική αυτοκρατορική επιβίωση, ισλαμική βεβαίως, αλλά η μετάβαση από το Σουλτανάτο στα εθνικά κράτη, πέραν των γνωστών εκκαθαρίσεων και εξοριών, θα σμικρύνει και την ιστορική σου ταυτότητα. Είναι διαφορετικό το Γένος του Κοσμά και των Κολλυβάδων, και διαφορετικό το Έθνος. Δεν ταυτίζονται απόλυτα, ομοιάζουν απλά. Το Έθνος είναι σμίκρυνση του Γένους. Οπότε οι (όψιμοι ή άλλοι) εθνολάτρες (σε αντίθεση με τους εθνομηδενιστές) θα πρέπει να μας αναλύσουν τι είδους κρατικό μόρφωμα θα θεωρούσαν ως επιτυχία του 1821. Θα είναι μία καλή αρχή.

Φουκώ και οι ειδικοί της εξουσίας

αρχείο λήψης

Αν ο καθολικός διανοούμενος ήταν ένας συγγραφέας, ο ειδικός διανοούμενος είναι περισσότερο ένας «εξειδικευμένος επιστήμονας». Ο Φουκώ φέρνει ως παράδειγμα τη δραστηριότητα του φυσικού Ρόμπερτ Οπενχάιμερ που ήταν ένας από τους βασικούς κατασκευαστές της αμερικανικής ατομικής βόμβας κατά τη διάρκεια του Β΄Π.Π. και ο οποίος στη συνέχεια αντιτάχθηκε στην ανάπτυξη της βόμβας υδρογόνου και παύθηκε από τα καθήκοντα του το 1953:

Είναι μάλλον ο ατομικός φυσικός- για να το πούμε με μια λέξη, ή καλύτερα με ένα όνομα: ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ- που αποτελεί το ορόσημο ανάμεσα στον καθολικό και στον ειδικό διανοούμενο, διότι μπορούσε να παρεμβαίνει ακριβώς επειδή είχ μια άμεση και συγκεκριμένη σχέση με τις επιστημονικές γνώσεις και τους θεσμούς. Όταν όμως η ατομική απειλή άρχισε να αφορά ολόκληρο το ανθρώπινο είδος και το πεπρωμένο του πλανήτη, ο λόγος του Οπενχάιμερ μπόρεσε να γίνει ταυτόχρονα λόγος καθολικός […]

Αντίθετα με τον διανοούμενο-συγγραφέα που δεν διαθέτει καμία εξειδικευμένη γνώση, ο «εξειδικευμένος επιστήμονας» κατέχει μία γνώση που συνιστά ταυτόχρονα και εξουσία. Η έννοια της «γνώσης-εξουσίας» αποτελεί κομβικό θέμα για τον Φουκώ εκείνων των χρόνων. Ωστόσο, αυτή η υπεράσπιση του «εξειδικευμένου επιστήμονα» ως μοντέλο κάποιου είδους υπονόμευσης του συστήματος εκ των έσω είναι πολύ αμφίσημη. Στην πραγματικότητα ακολουθεί- με δύο δεκαετίες καθυστέρηση- την ανάδυση του «ειδικού» ως τεχνικού συμβούλου της εξουσίας, του οποίου το αρχέτυπο τη δεκαετία του 50 ήταν, σύμφωνα με τους Καταστασιακούς, ο «κυβερνητικός» (cybernéticien). Η στάση προσωπικοτήτων όπως ο Οπενχάιμερ ή οι αντιφρονούντες Σοβιετικοί επιστήμονες, άξια επαίνου με μια πρώτη ματιά, στην πραγματικότητα εκφράζει την ψευδή συνείδηση που χαρακτηρίζει όλους τους ειδικούς που βρίσκονται στην υπηρεσία των διαφόρων στρατιωτικο-βιομηχανικών μηχανισμών, κρατικών ή μή […]

Πηγή: Ζαν-Μάρκ Μαντοζιό, Μισέλ Φουκώ, η μακροημέρευση μιας απάτης. Φουκώφιλοι και φουκωλάτρες, εκδόσεις μάγμα, 2019, 73-74. 

Kαι με τα λόγια του Χ. Σεμπρούν (La récupérayion en France depuis 1968):

Ψυχίατροι που εξυμνούν την τρέλα, γιατροί που αμφισβητούν κάθε θεραπευτική, οικονομολόγοι που καταδικάζουν τις οικονομικές σχέσεις, δημοσιογράφοι που στηλιτεύουν την πληροφορία, διανοούμενοι που ανακαλύπτουν ότι βρίσκονται στην υπηρεσία της εξουσίας, καθηγητές που διακηρύσσουν την κενότητα κάθε διδασκαλίας, συνδικαλιστές ηγέτες που δεν μιλούν παρά για την αυτοδιεύθυνση, όλοι ακολουθούν την πατέντα του πατέρα Cardonnel, αυτού του απίθανου μαοϊκού ιερέα που αρνείται ψυχρά, αλλά με θεολογικό τρόπο την ύπαρξη του Θεού. Όλοι τους ομολογούν απερίφραστα ότι οι ειδικότητές τους καταρρέουν, όμως μέσα στην σεμνότητά τους συνεχίζουν να υποκρίνονται ότι μετατρέπουν αυτά τα ερείπια στο υλικό μιας νέας ειδίκευσης [..], ό.π. 78.

Η αποτυχία του πρώτου Μονοθεϊσμού

αρχείο λήψης

Ο πατέρας του τόσο γνωστού Τουταγχαμόν, ο Ακενατόν επιχείρησε το πρώτο «πείραμα» Μονοθεϊσμού στην ανθρωπότητα. Αυτό το «πείραμα» λεγόταν «λατρεία του Aton», του θεού-ήλιου. Και συνοδευόταν από την απομάκρυνση κάθε σκέψης και εικονογραφίας του κόσμου πέρα από τον θάνατο. Όλα θα έπρεπε να πλημμυρίζουν με ηλιακό φως. Δεν μας ενδιαφέρει το σκοτάδι του θανάτου. Μία μονοθεϊστική «φαινομενολογία» του ηλιακού κόσμου, που τόσο έρχεται να μας θυμίσει τον πρωταρχικό Ιουδαϊσμό. Και αν κάποιοι συνδέουν ιστορικά και θρησκειοφιλοσοφικά τον Μονοθεϊσμό με την θεοκρατία, να θυμίσουμε ότι η αιγυπτιακή θεοκρατία εδραιώνεται με τον αντίπαλο του Aton θεό Amon και το πανίσχυρο ιερατείο του.

Πηγή: Toutankhamon, Le Tresor du Pharaon, Le Figaro, Hors- Serie, 2019

O «πολυπολιτισμικός Ρήγας». Μία ακόμη φαντασίωση

fereos-rigas-1

“Ο Ρήγας προσδοκούσε ότι το μέλλον των λαών της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας θα θεμελιωνόταν σε μία νέα κοινωνική, ηθική και πολιτική τάξη κατά τις πλέον ρηξικέλευθες επαγγελίες της διανόησης του Διαφωτισμού. Αποτελεί κατά συνέπεια παρερμηνεία και αναχρονισμό να αποδίδονται στον Ρήγα προθέσεις σχετικά με την αναβίωση της βυζαντινής αυτοκρατορίας και να ανιχνεύονται επίπλαστα στοιχεία βυζαντινής ιδεολογίας στη σκέψη του” αναφέρει ο Π. Κιτρομηλίδης στον αφιερωματικό του τόμο για τον Ρήγα Φεραίο (σελ. 62). Λίγες σελίδες όμως πιο κάτω (σελ. 74) μπορεί εύκολα ο συγγραφέας να πει ότι “εκείνο που αναζητά ο Ρήγας είναι ο,τι έχει αποκληθεί στη σύγχρονη πολιτική θεωρία «πολυπολιτισμική ιδιότητα του πολίτη»”.

Πώς είναι άραγε δυνατό να θεωρείται αναχρονισμός και παρερμηνεία η διακρίβωση συνάφειας μεταξύ του παρελθόντος και του παρόντος, και όχι ανάλογα η από το μέλλον κίνηση προς το παρελθόν; Δηλαδή εμείς-ως νεώτεροι-μπορούμε να ξέρουμε τι ήταν ο Ρήγας (με τα σημερινά μας δεδομένα), περισσότερο και από το τι πραγματικά ήταν (με τα δεδομένα της εποχής και του πλαισίου της).

Ο περισσότερο μετριοπαθής (και εδώ η μετριοπάθεια είναι σοφία) Αριστόβουλος Μάνεσης (όπως παρατίθεται από τον ίδιο Π. Κιτρομηλίδη στο ανωτέρω έργο, σελ. 145) θα δει πίσω από τον Ρήγα Φεραίο την Αρχαία Ελλάδα, τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία με τους πολλούς της λαούς, που όμως είχε εξελληνιστεί, ακόμα ακόμα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ο «ιακωβίνος» Ρήγας, ο οποίος επηρεάστηκε στην πολιτειολογία του από το γαλλικό Σύνταγμα του 1795 (κυρίως), ονόμασε το πολίτευμα του «Ελληνική Δημοκρατία» (κατά το République Francaise) όχι μόνο γιατί η έννοια «Έλληνας-Ελληνική» ήταν κάποια αφηρημένη, εξισωτική πολιτισμική έννοια (όπως φαίνεται να υπονοεί ο Π. Κιτρομηλίδης), αλλά κυρίως γιατί ο αστικός εξελληνισμός της Ανατολικής Μεσογείου ήταν τόσο εδραίος που μπορούσε να αποτελέσει τον συνδετικό ιστό του ουτοπικού του οράματος.

Και εδώ είναι το λάθος κάποιων μελετητών. Το λάθος είναι στην αρχή. Οι ιακωβίνοι ως δογματικοί επαναστάτες ήθελαν να επεκτείνουν τη δράση τους σε όλη την Ευρώπη, με ιδεολογικό όχημα την «Γαλλική Δημοκρατία». Σ’ αυτήν είχαν θέσει όλοι οι Δημοκράτες της Ευρώπης. Σε ποιάν; Στην «Γαλλική Δημοκρατία». Ο επαναστατικός μεσσιανισμός κουβαλά από πίσω του έναν «πεινασμένο» εθνικισμό. Θα το αποδείξει περίτρανα η ιστορία όταν θα αντιταχθούν σ’ αυτόν τον μεσσιανισμό οι Ισπανοί αντάρτες και η γερμανική αστική τάξη.

Αυτή την πραγματικότητα δείχνει να αγνοεί ο Π. Κιτρομηλίδης. Και επειδή την παραβλέπει, βλέπει τον Ρήγα σαν κορύφωση μίας προεθνικής κατάστασης στο μεταίχμιο της προς τον αστικό εθνικισμό.

Ο Ρήγας είναι εντελώς μέσα στον αστικό-δημοκρατικό εκσυγχρονισμό. Μόνο που επειδή φέρει μία άλλη παράδοση, μία άλλη ιστορία, αυτό το σχήμα θα συγκεράσει τον ελληνισμό σαν συνδετικό αστικό εκσυγχρονιστή και το πολυεθνικό μόρφωμα μίας παραδοσιακής κοινωνίας.

Βλέπε:

1. Π. Κιτρομηλίδη, Ρήγας Βελεστινλής, Τα Νέα. Ιστορική Βιβλιοθήκη, Οι Ιδρυτές της Νεότερης Ελλάδας. 1, Αθήνα 2010.

2. Απ. Ε. Βακαλόπουλου, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, Τόμος Δ΄, Θεσσαλονίκη 1973.

3. Ρήγας Βελεστινλής, Επτά Ημέρες Καθημερινή, 22/3/1998.

Γιατί είναι δύσκολο να είσαι «εκσυγχρονιστής» στην Ελλάδα ή μία ανάγνωση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου.

cebcceb1cf85cf81cebfcebacebfcf81ceb4ceb1cf84cebfcf83-ceb1cebbceb5cebeceb1cebdceb4cf81cebfcf83-1826-cebccf80cebbcebfceba

«Ο φαναριώτης Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1791-1865) αποτελεί μορφή σταθμό για τη νέα ελληνική ιστορία. Κατακριτέος για πολλά χρόνια από την μαρξιστική και την φιλορθόδοξη (αρχηγός γαρ του αγγλόφιλου κόμματος) παράδοση, κέρδισε «πόντους» καθυστερημένης υστεροφημίας από το κίνημα(;) των «εκσυγχρονιστών» του τέλους της δεκαετίας του 1990.

Βέβαια, οι τελευταίοι ξεχνούν ότι ο επιφανής άνδρας ήταν πλούσιος σε γνώσεις και γλώσσες, όμως φτωχός σε χρήματα και περιουσία. Επίσης ξεχνούν το έστω αμφιλεγόμενο πολιτικό του όραμα για μία Ελλάδα δούρειο ίππο της Αγγλίας στην επαπειλούμενη ρωσική διείσδυση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Είχε γεωπολιτικό όραμα, και όχι μόνο. Είχε επίσης και συνταγματικό ουτοπισμό, κάνοντας λόγο για «πεφωτισμένη δεσποτεία», συνταγματικές ελευθερίες και κατάργηση των συμβόλων της Φιλικής Εταιρείας. Αυτή του την πολιτειακή συνεισφορά την υπερεκτιμούν οι «εκσυγχρονιστές» και την μέμφονται οι «αντίπαλοι» τους.
Και οι δύο είναι λάθος. Το Act of Submission του 1825 ήταν κυρίως δική του πρωτοβουλία (αν και υπογράφηκε από πολλούς), δηλαδή το ψήφισμα με το οποίο ο ελληνικός λαός, μπροστά στον επελαύνοντα Ιμπραήμ, ανέθετε την εθνική του ανεξαρτησία και την πολιτική του ύπαρξη αποκλειστικά στην προστασία της Μεγάλης Βρετανίας. Εδώ το γεωπολιτικό όραμα «βάζει νερά». Όταν μάλιστα, εισερχόμενος στον ελλαδικό χώρο, δημιουργεί δίκτυα συνεργασίας πρώτα στα καπετανάτα της Δυτικής Ελλάδας και έπειτα στους προκρίτους και καπεταναίους της Ύδρας, καταλαβαίνουμε ότι «εδώ είναι Βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε».
Οι προσπάθειες του για την ίδρυση εθνικής Τράπεζας και για τη μεταφορά κεφαλαίων των Ελλήνων της διασποράς στην φτωχή πατρίδα είναι από μόνες τους αξιέπαινες. Μόνο που αυτός ο πολιτικός άνδρας θα διαπιστώσει αυτό που αποτελεί κοινό τόπο σ’ αυτό τον δύσμοιρο τόπο: ότι η οικονομική και συνταγματική ανεξαρτησία δεν βαίνει παράλληλα με την εθνική κατοχύρωση και το λαϊκό αίσθημα. Και χωρίς αυτά τα δύο τελευταία δεν μπορείς να κυβερνήσεις, κατά συνέπεια οδηγείσαι σε τακτικές που εφαρμόζουν αυτοί που θεωρητικά πολεμάς.
Είχε λοιπόν δίκιο όταν τόνιζε στον Όθωνα ότι αυτό που είχε ανάγκη ο τόπος δεν ήταν αλυτρωτικές επιδιώξεις, αλλά πρόγραμμα εσωτερικής ανάπτυξης, εμπορίου, επικοινωνίας και παιδείας, και είχε άλλο τόσο δίκιο ο Όθωνας που γι’ αυτό τον είχε σε διαρκή δυσμένεια, οδηγώντας τον σε «περίεργες» συμφωνίες με τους Άγγλους πάτρωνες.

Βλέπε:
Xρ. Λούκου, Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, από τη σειρά Ιστορική Βιβλιοθήκη. Οι Ιδρυτές της Νεότερης Ελλάδας, Αθήνα 2010 (όπου και σχετική περαιτέρω βιβλιογραφία)».

Ετεροπροσδιορισμοί

tourkikikriti-768x442

Ο ετεροπροσδιορισμός είναι ήδη μία στρατηγική ήττα για την εθνική (ή την θρησκευτική) συνείδηση. Του στυλ: ναι, αλλά εγώ δεν είμαι- δεν είμαστε- όπως αυτοί. Ναι, αλλά και οι Αρχαίοι Έλληνες δεν έλεγαν «πας μη Έλλην, βάρβαρος»; Αν ισχύει το ρητό, θα πρέπει κάποιος να διαχωρίζει τον αναπόφευκτο σνομπισμό μίας αυτοκρατορικής αριστοκρατίας, από τον διακαή εντοπισμό της (καθημερινής) βαρβαρότητας του άλλου. Αλλιώς, είμαστε στο επίπεδο του ψυχροπολεμικού επιχειρήματος: οι Ρωσίδες θα πάνε μαζί σου για ένα καλτσόν! Ο πραγματικά εθνικά δρών δεν αναλύεται σε τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις, που συνήθως είναι επιπέδου f/b και «δικαιωματισμού»: είδες τι τραβάνε οι γυναίκες στο ισλάμ, και τα συναφή. Είναι άλλο να έχεις συνείδηση της ιστορίας σου, που πράγμα αναπόφευκτο, θα αντανακλά και στην καθημερινότητα σου (και όχι στο Power of Love του λαού και στα Survivor), και άλλο να μετράς τα ατομικά, κοινωνικά ή ιστορικά δικαιώματα του γείτονά σου, για να αποδείξεις ότι είσαι ανώτερος. Ο πραγματικά ανώτερος δεν αναζητά αποδείξεις. Ταυτόχρονα, είναι έτοιμος να πεθάνει για την ανωτερότητά του, και όχι να παίζει παιχνίδια σημειολογίας και συμβολισμών.

Ναι. αλλά δεν είμαστε Τούρκοι….

elliniko380

Kάθε μέρα ανάπηροι και σκοτωμένοι στην άσφαλτο. Η μάνα πετά το μωρό της από το μπαλκόνι και αυτοκτονεί. Ο αντιπτέραρχος πυροβολεί την κατά πολύ νεώτερη του Βουλγάρα και αυτοκτονεί. Δίκτυο μαστροπείας με φοιτήτριες και μαθήτριες. Εντάξει, αυτά πάντα συμβαίνουν. Το βασικό είναι άλλο: οι Τούρκοι μας εξισλάμισαν ή όχι;