Αρτιστίκ

Είπα μήπως παρεξήγησα την εικαστική προσπάθεια του Γ. Γαβριήλ και διολίσθησα σε ιδεολογική κριτική, βλέποντας την Παναγία να αγκαλιάζει τον Αϊλάν σε ένα άλλο του έργο. Αναζήτησα λοιπόν τα περί του καλλιτέχνη. Κατά τα λεγόμενα του ιδίου: «Θα συμφωνήσει ότι η κυπριακή κοινωνία είναι κατά βάση αρκετά συντηρητική και ότι αυτό τείνει να ενταθεί, όπως και η απήχηση ακροδεξιών, εθνικιστικών και ξενοφοβικών προταγμάτων. Μεγάλη επιρροή ασκεί και η Εκκλησία, ο λόγος και ο ρόλος της οποίας κάθε άλλο παρά προοδευτικός χαρακτηρίζεται, με την οποία ο συνομιλητής μου παραδέχεται ότι δεν διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις, δίχως να δηλώνει άθεος πάντως. «Η θρησκεία είναι αναμφίβολα κομμάτι της κουλτούρας μας… η ίδια η δουλειά μου έχει πολλές επιρροές από τη βυζαντινή τέχνη την οποία εκτιμώ, μάλιστα έχω κάνει και νωπογραφίες σε ιερούς ναούς. Η επίσημη Εκκλησία, όμως, είναι κάτι άλλο…» [πηγή].

Συγγνώμη, αλλά προτιμώ τους Μπολσεβίκους που γκρέμιζαν τον ναό του Χριστού Σωτήρα και έφτιαχναν πισίνες για τον λαό. Ήταν μία διάδοχη χρήση που φανέρωνε μία εικονομαχία. Και κάθε εικονομαχία είναι σεβαστή, διότι παίρνει τα ρίσκα του γκρεμίσματος της γέφυρας προς το υπερβατικό. Εδώ, τί έχουμε; Έναν καλλιτέχνη που χρησιμοποιεί χριστιανικά μοτίβα- επιτυχημένα ή όχι, ποσώς με ενδιαφέρει, για να περάσει στο κοινό τη δική του ιδεολογία για τον Χριστιανισμό, που είναι ή θα πρέπει να είναι υπέρ των προσφύγων, των ανέργων, των δημοκρατών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και άλλα πολλά. Άρα, ασκεί στρατευμένη τέχνη. Θα πει κανείς: και οι μαύρες Παναγίες ή οι μαύροι Χριστοί στην Αφρική, οι άγιοι επίσκοποι στη Λατινική Αμερική; Βεβαίως, υπάρχουν και αυτά, αφορούν όμως άλλο δόγμα (ή θρησκεία…) και άλλες κοινωνίες που βιώνουν διαφορετικά τα πράγματα. Όταν, με άλλα λόγια, η καθημερινότητα σου και η ενορία σου είναι για αιώνες φτωχοί Ινδιάνοι, έχεις δικαίωμα να κάνεις τον Χριστό ινδιάνο. Σε εμάς, ούτε ενορίες έχουμε με λούμπεν πληθυσμούς ούτε οι πρόσφυγες (ως επί το πλείστον Μουσουλμάνοι) είναι σημεία αναφοράς. Ωραία, αλλά θα πει κανείς: δικαίωμα μου είναι ως χριστιανός να «καλωσορίζω» τους πρόσφυγες και να βρίζω την επίσημη Εκκλησία! Εντάξει, με τη λογική αυτή να κάνουμε και μία αγιογραφία με τη/τον Zackie! Η κουλτούρα των δικαιωμάτων, για να σοβαρευτούμε, έχει εκ των έσω αλώσει την πάλαι ποτέ αριστερά- ελλείψει ίσως επαναστατικού υποκειμένου, αφού η εργατική τάξη και το προλεταριάτο μας τελείωσαν. Σε αυτή την ιδεολογική δίνη- σύγχυση και σε συνθήκες γενικότερης κοινωνικής παρακμής, πάντα επικρατούν ευσεβιστικές, δηλαδή ψευδώς συναισθηματικές, τάσεις. Αυτές αποφεύγουν με κάθε τρόπο τη διαμόρφωση στέρεης ιδεολογικής αναφοράς, είναι ένα ποτ πουρί. Ξέρουν σε ποιον είναι απέναντι (Χρυσή Αυγή, φασίστες, μπάτσοι….κλπ), δεν ξέρουν όμως ποια είναι εν τέλει η ιδεολογία τους. Το πολύ πολύ μία ξαναζεσταμένη εκδοχή μέτριας σοσιαλδημοκρατίας. Όταν οι κοινωνικοί οργανισμοί σαπίζουν, τότε ως τρόπο επιβίωσης τα μέλη τους αναπτύσσουν συναισθηματικές και φιλειρηνικές ή δικαιωματικές εκδοχές. Θυμίζω τον «θεολόγο» Νίτσε που πολύ σωστά ανάφερε ότι η μαλθακότητα και η διαφθορά της Ρώμης με τον οικουμενισμό της οδήγησε στην άλωση της από τον Χριστιανισμό. Θυμίζω εξ αντιδιαστολής τη βυζαντινή ισχύ και εξουσία (με μαρτύρια και διωγμούς) κατά αιρετικών και άλλων- δεν κατηγορούμε όμως το Βυζάντιο για φασισμό, ή το κατηγορούμε; Και επειδή δεν έγινα κατανοητός, αναφερόμενος σε αριστερούς χριστιανούς χωρίς οικογένεια, το θέμα δεν είναι οι περιπτώσεις αυτών που δεν έχουν παιδιά ή σύζυγο. Το θέμα είναι ότι η- κατά τα άλλα- χριστιανική τους κριτική στην «φασίζουσα» κοινωνία δεν περιλαμβάνει και αυτά τα θέματα. Αλλά, ξέχασα, είναι θέμα δικαιωμάτων και προσωπικών επιλογών………

Ευσεβισμοί

Μου αρέσει που όλοι οι αριστερο-χριστιανοί απεχθάνονταν τον Τρεμπέλα, τις οργανώσεις και το «Προς την Νίκην». Κατηγορούσαν τον ευσεβισμό των «προτεσταντών» Ορθοδόξων με την άκρατο συναισθηματισμό και τη θεολογία της ηθικής υποχρέωσης. Τώρα, χειροκροτούν ανάλογες εικαστικές αντιλήψεις και θεωρίες. Αλλά είναι χειρότεροι από τους τότε ευσεβιστές, διότι οι κάποτε ζούσαν σε συνθήκες ψυχρού πολέμου, σε μία μετεμφυλιακή Ελλάδα, είχαν το κόλλημα τους με τον εαμο-μπολσεβικισμό. κάνανε τις οικογένειες τους. Οι σημερινοί δεν κάνουν καν οικογένειες. Γιατί αλήθεια δεν υιοθετούν τους Αιλάν, άραγε?

Φαληρομανία

Αι οικοδομηθείσαι πολυάριθμοι οικίαι και πλην αυτών η έξις ικανού αριθμού Αθηναίων να μεταβαίνωσιν εκεί, να λούωνται, να αναπνέωσι θαλασσίαν αύραν, να ακροώνται γαλλικά κωμειδύλλια ή την μουσικήν των ξένων πολεμικών πλοίων, να επιδεικνύωσι τας θερινάς αυτών ενδυμασίας και να ερωτολογώσιν υπό το φως των ηλεκτρικών λαμπτήρων (Ροΐδης, 1896).

Στο μεταξύ η βασιλική οικογένεια παραθερίζει στη Συνοικία Τσίλερ στην Καστέλα, στο πρώτο και μεγαλύτερο από τα επτά σπίτια μπροστά ακριβώς από το υαλουργείο Πωλ Τσίλερ, αδελφού του Ερνέστου, και Πέτρου Οριγένη. Σε ένα από αυτά τα σπίτια φιλοξενούνταν και η Πηνελόπη Δέλτα με τα αδέρφια της, όπως περιγράφει στον Τρελλαντώνη.

Πηγή: Ν. Γεωργακοπούλου, Επιστροφή στη νέα Αθήνα, σ. 189.

H βίλα του αυστριακού πρέσβη

«ένα από τα κτίρια στην άκρη της Αθήνας προς την Πάρνηθα είναι μια απλή, γεμάτη αρχοντιά βίλα. Οι γυάλινες πόρτες ανοίγουν και τότε αφήνεις πίσω σου την πλατιά ερημιά, τα ψηλά περήφανα βουνά και νομίζεις, βλέποντας την καλογυαλισμένη σκάλα με το χαλί από πάνω ως κάτω, πως βρίσκεσαι σε έναν εξοχικό πύργο κοντά στην αυτοκρατορική πόλη του Δούναβη. […] Τίποτε δε θυμίζει εδώ πως η Αθήνα γεννιέται τώρα. Εδώ μέσα η Αθήνα είναι στο ίδιο επίπεδο με τη Νεάπολη, τη Βιέννη και την Κοπεγχάγη» [Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, Οδοιπορικό στην Ελλάδα].

Αυτή η πλατιά ερημιά είναι η περιοχή περί τη σημερινή οδό Φειδίου και αυτή η βίλα ευρωπαϊκών προδιαγραφών, που ανεγέρθηκε το 1836-1837, η εξοχική οικία του Αυστριακού πρέσβη Άντον Πρόκες φον Όστεν. Το σήμερα εγκαταλελειμμένο αυτό κτίριο στέγασε λαμπρές ημέρες του Ωδείου Lottner, του Ελληνικού Ωδείου του Καλομοίρη έως το 1974.

Ν. Γεωργακοπούλου, Επιστροφή στη νέα Αθήνα, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2021, σ. 121

Αθήνα όπως Αμέρικα

«Η λεωφόρος Πανεπιστημίου, η οδός Σταδίου, η πλατεία Συντάγματος και πολλοί άλλοι δρόμοι των νέων τμημάτων της πόλης θα τιμούσαν κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Αλλά και το εμπορικό κέντρο, όπως η οδός Ερμού και η οδός Αιόλου, έχουν πελώρια κτήρια, πλήθος από λαμπρά καταστήματα. Εκείνο ίσως που στην Αθήνα δεν προκαλεί ευχάριστη εντύπωση στον ξένο, τον συνηθισμένο σε ευρωπαϊκές πόλεις, είναι εκείνη η έλλειψη εκκλησιαστικών και κοσμικών κτιρίων που υψώνονται πάνω από τη θάλασσα των σπιτιών και αποτυπώνουν σε μια πόλη που τη βλέπει κανείς από μακριά την ορισμένη φυσιογνωμία της. Οι νεώτερες εκκλησίες της Αθήνας είναι μεγάλες και έχουν θεόρατα κωδωνοστάσια, αλλά καμιά τους δεν καταφέρνει να δεσπόζει πράγματι στη συνολική εικόνα της πόλης. Είμαστε τόσο υποδουλωμένοι στις αισθητικές μας συνήθειες που θέλουμε αμέσως το ξένο και το νέο να το προσαρμόσουμε στις γνωστές σε μας συνθήκες, θα πρέπει να πω ότι συχνά κατά τους περιπάτους μου σχεδίαζα νοητά στη σιλουέτα της πόλης έναν κάποιο καθεδρικό ναό. Και ακριβώς αυτές οι προσπάθειες με δίδαξαν πόσο αδικαιολόγητη ήταν η αρχική μου δυσαρέσκεια στην Αθήνα. Κάθε κτίσμα που υψωνόταν μεγαλειωδώς πάνω από την πόλη, αφενός θα έβλαπτε τη θέα τη Ακρόπολης, αφετέρου δε, θα ζημίωνε τη δική του επίδραση στην άνιση αυτή άμιλλα με τον ιερό βράχο. Το μόνο που μπορεί εδώ να δεσπόζει και να αποτυπώνει στο περιβάλλον τον χαρακτήρα του είναι ακριβώς ο επιβλητικός βράχος της Ακρόπολης που υψώνεται σαν ένας αιώνια πιστός προστάτης της πόλης, με τη χρυσόλαμπρη κορόνα του, τον Παρθενώνα».

Αυτή η παρουσίαση της Αθήνας ανήκει στον Κάρολο Κρουμπάχερ, στον μεγάλο Γερμανό βυζαντινολόγο, όταν επισκέπτεται για πρώτη φορά την Αθήνα το 1884. Η επίσκεψη ενός βυζαντινολόγου στην κατεξοχήν κλασική πόλη μπορεί να μας εισαγάγει κατάλληλα τόσο στην αθηναϊκή εποχή που σήμερα θα επιχειρήσουμε να πλησιάσουμε, δηλαδή στα 30 τελευταία χρόνια του 19ου αι. (1873-1904 για την ακρίβεια), όσο και στο θέμα που θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε, συγκεκριμένα στην εμφάνιση ενός συστηματικού και καινούργιου ενδιαφέροντος για το μεσαιωνικό και νεώτερο παρελθόν της πόλης των Αθηνών.
Από το παραπάνω παράθεμα μπορεί εύκολα κανείς να εντοπίσει ποια είναι η βάση του αισθητικού κενού που ξενίζει τον Ευρωπαίο ξένο. Η Αθήνα, ευρωπαϊκή κατά τις νέες της λεωφόρους και τα λαμπρά της καταστήματα, αποκλίνει από τον κανόνα της ευρωπαϊκής μεγαλούπολης κατά τούτο: κατά την απουσία μεσαιωνικής στάμπας/μήτρας. Διότι η εμμονή στον δεσπόζοντα καθεδρικό ναό, αυτή η αίσθηση ενός κενού στον τόπο, επισημαίνει κατ’ ουσία ένα είδος κενού στον χρόνο. Τέτοια είναι η όψη των Νέων Αθηνών –πόλη νέα, αναπτυσσόμενη με ταχύτητα και χωρίς άμεσο παρελθόν– που στρέφει τον Κρουμπάχερ, σε άλλο σημείο των περιηγητικών του εντυπώσεων, προς έναν αναπάντεχο για την εποχή παραλληλισμό: «Η πόλη αυτή είναι ένα από τα αξιοπερίεργα δημιουργήματα της νεώτερης εποχής, που μπορεί να συγκριθεί κατά κάποιο τρόπο μόνο με αμερικανικά περιστατικά». [Π. Ενεπεκίδης, Η Ελλάδα, τα νησιά και η Μικρά Ασία τον Καρόλου Κρονμπάχερ, Αθήνα 1994, σ. 61 και 58].

Πηγή

Μπογδάν

Καλά ο Μπογδάνος έχει υιοθετήσει το ύφος της πρόκλησης για να κερδίσει. Την πραγματικότητα όμως πίσω από τη λίστα δεν την ακουμπά κανείς. Μόνο τον Συρίγο άκουσα να κρατά τις πρέπουσες αποστάσεις. Οι θιγμένοι από τον Μπογδάνο, που ακριβώς ζουν; Έχουν περπατήσει καν στην Ομόνοια ή στην Αχαρνών; Ή είναι οπαδοί της «πολυπολιτισμικής» Κυψέλης των ηθοποιών και των ομόφυλων ζευγαριών; Είναι τα τυπάκια του Κουκακίου (με τα πρασινομπλε μαλλιά και το μπλαζέ ύφος); Βέβαια, εάν είσαι υπέρ της αγαμίας, της μη απόκτησης παιδιών (που θα πρέπει κάπου να τα πας σχολείο ή αθλητισμό), κατά της οικογένειας, υπέρ των ινδικών ή αιθιοπικών γεύσεων, ή υπέρ ανδρών και γυναικών προς χρήση από την Ασία ή την Αφρική, δεν σε απασχολούν όλα αυτά τα «φασιστικά». Αρπάζεσαι με το τυπικό ατόπημα της αναγραφής ονομάτων στη λίστα, και χτίζεις το άλλοθι σου πάνω στη περσόνα του Μπογδάνου. Για την ταμπακιέρα τίποτα! Τι να κάνει και η κυβέρνηση; Να τολμήσει να πει ότι δεν είμαστε φιλόξενη αποθήκη ασιατών; Να χάσουμε το μπαξίσι από την Ευρώπη; Είμαστε σοβαροί;

οἱ ἔμποροι

Χρονογραφίες

μαζὶ μὲ πολλοὺς ἄλλους, κατάφεραν καὶ πέτυχαν τὴν ἀπόσπαση τῶν βυζαντινῶν ἀρχαιοτήτων στὴ Βενιζέλου.

Βλέπετε, 15 χρόνια εἶναι μιὰ ὁλόκληρη Ζωὴ γιὰ ὅσους βλέπουν τὴ ζωὴ μιᾶς κοινωνίας μὲ τὸ μέτρο τῆς δικῆς τους ζωῆς, τῆς ἀτομικῆς. Ἀλλιῶς τὰ βλέπεις ὅταν μετρᾶς μὲ τοὺς αἰῶνες καὶ τὶς χιλιετίες. Τότε μπορεῖς νὰ κρίνεις διαφορετικὰ τὴν ἀξία κάθε ἀπόφασης. Μόνο νὰ ξέρετε ὅτι αὐτὴ ἡ βιασύνη (τῶν 15 ἐτῶν ἔστω) ἔφτιαξε αὐτὸ τὸ ἀπαισιούργημα ποὺ λέγεται νεοελληνικὴ πόλη.

Δὲν ἔχω κάτι μὲ τοὺς ἐμπόρους. Μαζὶ μ’ αὐτοὺς ἀντιπαθῶ τὴν κάθε εἴδους Ἀριστερὰ ποὺ ἔσπαζε βιτρίνες καταστημάτων αὐτοδικαιολογούμενη πὼς ἄλλο ζωὲς καὶ ἄλλο βιτρίνες, ὅπως ἀντιπαθῶ καὶ αὐτοὺς ποὺ ἐδῶ καὶ λίγα χρόνια τριγυρνᾶν ἄφοβα καὶ μὲ θράσος στοὺς δρόμου τοῦ κέντρου κατακλέβοντας κόσμο καὶ κάνοντας ὅλους μας νὰ τὸ ἀποφεύγουμε γιὰ τὰ ψώνια μας. Οὔτε ξεγελιέμαι ἀπὸ τοὺς ἰδεολογικὰ ἀντιβυζαντινοὺς ποὺ τώρα ἀνακάλυψαν τὴν ἀξία τοῦ Βυζαντίου, οὔτε ταυτίζομαι μαζί τους, οὔτε…

Δείτε την αρχική δημοσίευση 435 επιπλέον λέξεις

Βαθιά, βαθιά στο βάθος

Μου αρέσει πως πρέπει να ακούμε την επιστήμη και την ιατρική για να σωθούμε, πως οι τεχνοκρατικές λύσεις θα μας οδηγήσουν στη νέα ψηφιακή εποχή, πως οι αγιασμοί και οι παπάδες θυμίζουν Ιράν για αγιατολλάχ εν έτει 2021, πως είναι καιρός να είμαστε και εμείς ένα σύγχρονο, κοσμικό και ευρωπαϊκό κράτος. Μα, που είναι ο Διαφωτισμός που τόσο μας έχει λείψει; Εντωμεταξύ, απίστευτοι διάλογοι με μαντζούνια και χαρτορίχτρες της τύπισσας με το βιτριόλι δείχνουν ακριβώς ποια είναι η σε βάθος κοινωνία. Είμαστε σαν κάτι εικόνες από την Αφρική που βλέπεις κινητά και selfies σε παιδιά δίπλα σε σκουπιδοτόπους και χωματερές. Δεν έχουν καταλάβει πολλοί ότι ο διαφωτισμός και η δημοκρατία ήταν πάντα ιστορικά μορφώματα ελεύθερων κοινωνιών και όχι κοινωνιών υπό εξάρτηση. Επίσης, δεν έχουν καταλάβει ότι η Εκκλησία ήταν και είναι τρόπος αυτόνομης ρύθμισης του βίου και της καθημερινότητας. Ακόμα και έτσι να το δει κανείς, από κοινωνιολογική άποψη, βρε αδελφέ. Βγάζει το άτομο από την έμφυτη βλακεία του και τη γυφτιά και τον κάνει να είναι πολιτισμένος- εντάξει, δεν θα πηγαίνει ο πιστός σε gay pride, αλλά πάντως απαγορεύεται να τρέχει σε χαρτορίχτρες και να κάνει μάγια. Όσοι τα κάνουν, είναι εκτός Εκκλησίας. Όσοι διαφωτισμένοι και ελευθεριακοί τα κάνουν, σε ποια εποχή ακριβώς βρίσκονται;

Οι δύο όψεις του λαού

Η ΕΡΤ αρχίζει να προβάλλει τη τηλεοπτική διασκευή του διηγήματος του Παπαδιαμάντη, «Βαρδιάνος στα σπόρκα». Αν την αντιπαραβάλλεις με τον δήθεν παραδοσιακό «Σασμό», θα καταλάβεις πως η γραφή του Παπαδιαμάντη- ακόμα και στην τηλεόραση- δεν έχει καμία σχέση με τις βεντέτες και τις μαγκιές των κρητικών του Σασμού. Υπάρχουν τελικά δύο λαοί: είναι η μεγάλη μάζα της κατανάλωσης και της τζάμπα διαμαρτυρίας που γουστάρει φαντασιώσεις ή απωθημένα βεντέτας και ειδυλλίων, και υπάρχει και κάποιος λαός που εξακολουθεί να πιστεύει στην ειρωνεία, την αδυσώπητη κριτική σε θεσμούς και στον ίδιο τον λαό του κυρ Αλέξανδρου. Δεν νομίζω να διερωτάστε ποιο θα έχει μεγαλύτερη θεαματικότητα;

κορωναϊκά

Χρονογραφίες

α. Ὁ κορωνοϊούλης

Βάζει στὴ σελίδα του ὁ Μιχάλης Ἰγνατίου μιὰ «γελοιογραφία» μὲ τὸν Μόρφου (στὸ ἄρθρο «Έξω φρενών ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου με τον Μητροπολίτη Μόρφου για τον “κορωνοϊούλη”»). Ὅπως μπορεῖτε νὰ δεῖτε, στ’ άριστερὰ στὴν εἰκόνα, ὁ Μόρφου λέει αὐτὰ ποὺ ὄντως εἶπε («Ζήτησα ἀπὸ τὴν Παναγία νὰ μοῦ δώσει λίγο κορωνοϊούλη»), μὲ μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειρὰς στὶς δυὸ τελευταῖες λέξεις. Πάνω δεξιὰ στὴν εἰκόνα ἕνα πλάσμα ποὺ ὑποτίθεται εἶναι ὁ κορωνοϊός λέει τρίζοντας τὰ δόντια του ὅτι θὰ χτυποῦσε τὸν Μόρφου στὸν ἐγκέφαλο, ἀλλὰ δὲν βρῆκε ἐγκέφαλο. Κάτω δεξιά, ἕνας τύπος λέει τοῦ Μόρφου «Ἂν ἤσουν μάγκας θὰ ζητοῦσες ὅσο μποροῦσες νὰ ἀντέξεις».

Κατ’ ἀρχάς, εἶναι βέβαια λάθος νὰ ζητᾶς κορωνοϊὸ ἢ ἄλλη δοκιμασία, γιατὶ δὲν ξέρεις ἂν θὰ τὴν ἀντέξεις. Ἀλλὰ μπορεῖ ἡ παράκληση αὐτὴ νὰ εἶναι ἁπλῶς εἰρωνικὴ πρὸς διάφορους ποὺ φοβοῦνται ὑπερβολικὰ τὸν κορωνοϊό. Πῶς γίνεται νὰ εἶναι εἰρωνική; Ἔτσι: Ὁποιοσδήποτε παπὰς ξέρει καὶ θὰ σοῦ…

Δείτε την αρχική δημοσίευση 1.057 επιπλέον λέξεις